SUBstitution, het kunstcollectief

De verschillen
Het RTL Nieuws van half acht versus het NOS Acht Uur Journaal

Beeldvorming speelt een grote rol in ons leven. Zo bepalen nieuwsuitzendingen iedere dag welke onderwerpen zij voor ons belangrijk vinden, welke beelden wij krijgen te zien en hoe ze dat vormgeven. Wij hebben het RTL Nieuws van half acht en het NOS Acht uur Journaal een week met elkaar vergeleken. De opmerkelijkste verschillen.

Maandag 3 april: 'Vijftien kilometer van de Nederlandse grens is klassieke varkenspest uitgebroken. Minister Veerman van Landbouw maakt zich ernstige zorgen. De varkenspest kan al verborgen in Nederland aanwezig zijn.' Toch is dit een onderwerp dat het RTL Nieuws niet interesseert; het rapt er met geen woord over. Andersom beroeren de gigantische overstromingen in Midden-Europa, waarbij tienduizenden mensen hun huizen moesten verlaten en al minimaal vijf mensen om het leven kwamen, het NOS Journaal niet. Items als een onderzoek naar overgewicht onder kinderen in Drenthe en een reportage waarin wordt gesteld dat de kans dat een vrouw in Zuid-Afrika wordt verkracht groter is dan dat ze leert lezen, komen wel aan bod. RTL doet ook met deze onderwerpen niet mee.

Tegenstander
Nieuwsuitzendingen moeten keuzes maken. Iedere dag bepalen de makers hiervan wat zij denken dat belangrijk voor ons is en waar wij het volgens hen over moeten hebben (agendasettingtheorie: media bepalen welke onderwerpen op de publieke agenda moeten verschijnen, met andere woorden: waar het publiek over moet discussiëren). Overwegingen die hierbij een rol spelen zijn onder andere de impact van het onderwerp, tijd, geld, bronnen, het format van het programma, de beschikbaarheid van beeldmateriaal, interviewkandidaten, journalisten, etc. Dit terugkoppelend naar de uitzendingen van 3 april zou mogelijke redenen kunnen geven waarom RTL niet met het varkenspestitem kwam. Wist het er niet van? Was er geen tijd? Vond RTL dit niet belangrijk genoeg?

Kadavers
Ook al kiezen beide nieuwsmedia voor dezelfde onderwerpen, dat betekent nog niet dat zowel de inhoud als de uitwerking gelijk aan elkaar zijn. Op 4 april maakte de Eerste Kamer bekend in te stemmen met het jagen op vossen, hetzij onder bepaalde omstandigheden. RTL liet daarom een schapenboer aan het woord en toonde beelden van doodgebeten lammetjes, vol bloed, en een dode vos. De NOS deed het rustiger, weliswaar met kadavers van dode fazanten, maar geen bloed. De beeldkeuze in combinatie het alles wat wordt gezegd, draagt bij aan de beeldvorming van het publiek. De bebloede lammetjes in het RTL Nieuws kunnen het onderwerp daarom bewust of onbewust meer kracht geven. Beide aanpakken waren wel in evenwicht; allebei lieten ze een voor- en tegenstander aan het woord. Deze bronnenkeuze is eveneens zeer belangrijk. In ons land zijn tal van organisaties die allemaal een eigen standpunt hebben. Omdat er weinig tijd is in een uitzending komen vaak maar één voor- en één tegenstander aan het woord. Deze mensen moeten het hele verhaal vertellen.

Oppervlakkig
Het grootste verschil zit deze week in het verslag van de kandidaatstelling voor het VVD-lijsttrekkersschap van minister Rita Verdonk. Beide uitzendingen begonnen hier woensdag 5 april mee. RTL besteedde er circa vijf minuten en elf seconden aandacht aan; de NOS gaf dit item circa anderhalve minuut meer tijd. De keuze in de beelden van Verdonk's persconferentie zijn vrijwel gelijk. Het verschil zit hem vooral in de presentatie. Politiekverslaggever Frits Wester laat zich in het RTL Nieuws negatief uit over haar kandidaatstelling. Verdonk staat volgens hem nergens voor. 'Ik heb zelden zo'n amateuristische presentatie van een kandidaatlijsttrekker gezien. Duidelijk een speechje dat gisteravond laat in de huiskamer nog even uit het hoofd is geleerd .' '. Het was leeg en oppervlakkig. Ze doet een beetje alsof ze zich buiten de Haagse politiek stelt .' '. Ikzelf, met mijn collega's hier, vonden het erg tegenvallen .' De NOS brengt daarentegen het onderwerp neutraler, maar trekt maar liefst vier keer een vergelijking met wijlen Pim Fortuyn. Een echte mening over de kandidaatstelling van Verdonk geeft het niet met dien verstande dat het wel zegt dat het vandaag niet om de inhoud ging. RTL laat met zijn aanpak zijn mening duidelijk doorschemeren. Bovendien kan het de mogelijke kiezer op deze wijze beïnvloeden. Van objectieve journalistiek is even geen sprake .

Google-idol
Enkele andere opmerkelijke verschillen: de NOS heeft vaker politici voor de camera dan RTL, negentien tegen acht. De NOS sluit vaak af met een luchtig onderwerp na het weer, bijvoorbeeld de top vijf van de meest gestolen producten in de Hema en de winnaar van Google-idol. RTL blikt vooruit naar onderwerpen die nog komen in de huidige of latere uitzendingen. Een andere bijzonderheid die week was een tweeluik in het RTL Nieuws; een onderwerp over twee dagen uitgesmeerd. Tot slot zijn de presentatoren van het RTL Nieuws veel bezig met intonatie en non-verbale communicatie; vooral bijvoeglijke naamwoorden presenteren zij zeer fel. Op deze wijze zet RTL onderwerpen in een ander daglicht.

Conclusie op basis van deze week: RTL brengt het nieuws gekleurder en geeft vaker een mening dan de NOS. RTL is met zijn beelden ook sensationeler dan de NOS. Aan de andere kant probeert de NOS jovialer te zijn door opmerkelijke nieuwtjes aan het einde van de uitzending. Verder komt de NOS serieuzer over, niet op de laatste plaats door de hoeveelheid prominenten voor de camera. Opmerkelijk is het dat beide programma's bepaalde onderwerpen die belangrijk lijken te zijn, vermijden. Beide nieuwsmedia hebben een eigen stijl en aanpak, maar ondanks al deze verschillen lijken beide wel betrouwbare bronnen voor een portie dagelijks wereldnieuws.